Starfsþróun skólastjórnenda

Á makerý í september 2018

Samkvæmt skilgreiningu á starfsþróun sem Samstarfsráð um starfsþróun kennara og skólastjórnenda hefur birt er hún meðvitað og mótað ferli [ …. ] beintengd daglegu starfi kennara með nemendum og skipulögð í kringum raunveruleg viðfangsefni starfsins. Hún hefur skýran tilgang og markmið og miðar að því að efla færni og þekkingu starfsfólks skóla og auka gæði í starfi. Hún á sér stað í faglegu lærdómssamfélagi, er augljós og samofin hluti daglegs starfs fagfólks skóla og ber einkenni af menningu samfélags í þróun. Í skilgreiningunni eru skólastjórnendur ekki nefndir sérstaklega enda teljast þeir vera hluti af faglegu starfsfólki skóla og ekkert sem bendir til þess í skilgreiningunni að við uppbyggingu lærdómssamfélags hafi skólastjórnendur einhverja sérstöðu umfram annað fagfólk skóla.

7. gr. grunnskólalaga kveður á um að við grunnskóla skuli vera skólastjóri sem sé forstöðumaður hans, stjórnar honum, veitir faglega forystu og ber ábyrgð á starfi skólans gagnvart sveitarstjórn (91/2008). Í samkomulagi á milli launanefndar sveitarfélaga (LNS) og samninganefndar Skólastjórafélags Íslands (SÍ) er upptalning á verkefnum skólastjóra samkvæmt grunnskólalögum, reglugerðum og aðalnámskrá grunnskóla. Í upptalningunni er fagleg forysta skólastjórnenda stærri þáttur en það sem flokkast undir stjórnun. Í nýlegri rannsókn Trausta Þorsteinssonar og Amalíu Björnsdóttur (2016) kemur fram að skólastjórnendur telja sig lítið geta sinnt verkefnum faglegrar forystu vegna annarra verkefna sem heyra undir stjórnun. Það hefur í för með sér að efling kennslufræðilegrar forystu í grunnskólum miðar hægt. Ef þessar niðurstöður eru skoðaðar í ljósi samkomulags LNS og SÍ má velta fyrir sér hvort skólastjórnendur þurfi annars konar starfsþróun og stuðning í starfi en aðrir starfsmenn skólanna.

Ljóst er að öflug kennslufræðileg forysta skólastjórnenda er sá þáttur í starfi þeirra sem hefur mest jákvæð áhrif á námsárangur nemenda (Robinson, 2011). Hluti af því verkefni er að skólastjóri er kennurum til leiðsagnar og stuðnings svo að skapa megi skólamenningu sem ber einkenni lærdómssamfélags. Hið sama kemur fram í rannsókn Birnu Maríu Svanbjörnsdóttur, Allyson Macdonald og Guðmundar Heiðars Frímanssonar (2013). Þar má greina að skráning og ígrundun skólastjóra ásamt samtölum við rannsakanda hvöttu skólastjórann til að spegla störf sín með kennurum þannig að hann væri betur undir það búinn að styðja við þeirra starfsþróun og uppbyggingu lærdómssamfélags í skólanum.

Af ofangreindu má því vera skýrt að skólastjórnendur þurfa að hafa frumkvæði að því að byggja upp lærdómssamfélag. Það vekur upp spurninguna um hvort og hvernig skólastjórnendur sækja sér leiðsögn, hvatningu og stuðning til að þróast í starfi?

Sigríður Margrét Sigurðardóttir (2018) birti grein s.l. haust þar sem hún greinir frá niðurstöðum rannsóknar sinnar á stuðningi við skólastjóra í námi og starfi. Rannsóknin byggir á viðtölum við 14 skólastjóra í jafnmörgum sveitarfélögum. Skólastjórarnir voru ýmist skólastjórar í leik- eða grunnskóla. Niðurstöður Sigríðar Margrétar benda til þess að raunverulegt stuðningsnet, sem nær til starfsumhverfis skólastjóra sé sjaldan fyrir hendi. Þegar kom að stuðningi sveitarfélaga eða fræðsluyfirvalda við formlegt nám skólastjóranna var litið fremur á að námið væri einkamál skólastjóranna en að það væri starfi þeirra eða skólanum til hagsbóta. Það kemur skýrt fram hjá  skólastjórunum að þeir kalla á mun öflugra, sérsniðnara og skipulagðara stuðningsnet en þeir hafa aðgang að nú.

Ef ég spegla reynslu mína í því sem hefur komið fram hér fyrir ofan get ég undirstrikað að orðræðan um starfsþróun og almennt umhverfi hennar virðast ekki taka tillit til þess að í starfsþróun og við uppbyggingu lærdómssamfélags er staða skólastjóra önnur en annarra fagmanna skólanna. Það á einkum við um ábyrgð þeirra og frumkvæði í þeim efnum. Formlega og af hendi menntayfirvalda er lítið framboð á starfsþróun sem er sérsniðin að skólastjórum. Það er helst að það sé í boði þegar yfirvöld vilja að einhverjar nýjungar verði innleiddar. Þá eru þær eins og fram kemur í rannsókn Sigríðar Margrétar (2018) frekar íþyngjandi en styðjandi. Sem dæmi um það er nýleg fundarröð með fræðslu um innleiðingu á GDPR, nýja persónuverndarlöggjöf Evrópusambandsins. Að þeirri fundarröð og fræðslu stóðu aðilar sem allir eiga fulltrúa í Samstarfsráði um starfsþróun kennara og skólastjórnenda og birtu skilgreininguna á starfsþróun. Í fræðslunni og  innleiðingu á GDPR er lítið sem bendir til þess að fræðslan sé samofin daglegu starfi  svo ekki sé talað um stuðning við að festa vinnubrögð nýrrar persónuverndarlöggjafar í sessi með starfsmönnum, foreldrum og nemendum.

Hvað aðra starfsþróun varðar hef ég á eigin spýtur sett upp áætlun og búið mér til stuðningsnet með öðrum skólastjórum eða fagfólki sem hafa sömu áhugamál eða markmið í starfsþróun. Eins og Anna Kristín Sigurðardóttir (2013) nefnir þá eru það lærdómssamfélög þar sem jafningjar tengjast í gegnum áhugasvið og aðstoða hvern annan á jafningjagrunni; bæði í netheimum og raunheimi. Dæmi um þetta eru leshópar á vegum Skólastjórafélags Íslands, námstefnur félagsins sem oftast fjalla um menntastjórnun frá ýmsum hliðum og samstarfshópur um notkun upplýsingatækni í skólastarfi sem gengur undir heitinu #Eymennt. Hópurinn stendur fyrir menntabúðum um upplýsingatækni í skólastarfi.

Hvað kostnað við starfsþróun skólastjórnenda varðar þá er það svo í rekstri skólanna að litlir sem engir fjármunir eru settir sérstaklega í það að þróa eða styrkja skólastjórnendur í starfi umfram aðra fagmenn skóla. Kostnaður sem til fellur vegna starfsþróunar skólastjórnenda er talinn með framlögum og kostnaði vegna starfsþróunar annarra starfsmanna skólanna. Það er reynsla mín að skólastjórnendur, sem oftast sjá sjálfir um að skipta rekstrarfjármagni skólanna niður á liði, forgangsraða öðrum verkefnum á undan eigin starfsþróun. Þeir nýta sér frekar aðra utanaðkomandi styrki eða eigið vinnuframlag til að fjármagna starfsþróun sína. Dæmi um það eru styrkir úr Vonarsjóði FG og SÍ og greiðslur fyrir að halda málstofur á ráðstefnum til að standa straum af ráðstefnugjaldi, eigin ferðakostnaði og uppihaldi.

Það er því niðurstaða mín að það sé ekki nóg að skólastjórnendur sjái sjálfir um að finna starfsþróun sinni farveg og að byggja upp eigið stuðningsnet. Eins og kemur fram í rannsókn Sigríðar Margrétar (2018) þarf frumkvæði fræðsluyfirvalda til að byggja upp öflugt, sérsniðið og skipulagt stuðningsnet fyrir skólastjórnendur. Þannig verður komist nær því en áður að koma til móts við síðustu málsgrein í skilgreiningu Samráðshóps um starfsþróun kennara og skólastjórnenda: Stefnumiðuð starfsþróun stuðlar að aukinni starfsánægju og hefur áhrif á árangur í starfi.

Heimildaskrá

Anna Kristín Sigurðardóttir. (2013). Skóli sem lærdómssamfélag. Í Rúnar Sigþórsson, Rósa Eggertsdóttir og Guðmundur Heiðar Frímannsson (ritstjórar), Fagmennska í skólastarfi (bls. 35–53). Reykjavík: Háskólinn á Akureyri og Háskólaútgáfan.

Birna María Svanbjörnsdóttir, Allyson MacDonald og Guðmundur Heiðar Frímansson. (2013). Einstaklingsmiðun sem markmið lærdómssamfélags. Reynsla af starfendarannsókn í einum grunnskóla. Í Rúnar Sigþórsson, Rósa Eggertsdóttir og Guðmundur Heiðar Frímannsson (ritstjórar), Fagmennska í skólastarfi (bls. 55–76). Reykjavík: Háskólinn á Akureyri og Háskólaútgáfan.

Hlutverk stjórnenda grunnskóla. Sótt á vef Kennarasambands Íslands. http://ki.is/images/Skrar/Kjaramal/SI/SI_hlutverk_skolastjornenda_grunnskola_110315_uppfaert_skjal.pdf

Hugtakið starfsþróun. Sótt á vef Samstarfsráðs um starfsþróun kennara og skólastjórnenda. http://starfsthrounkennara.is/hugtakid-starfsthroun/

Lög um grunnskóla nr. 91/2008

Robinson, Viviane (2011). Student-Centered Leadership. San Francisco: Jossey-Bass.

Sigríður Margrét Sigurðardóttir. (2018, 14.september). Stuðningur við skólastjóra í námi og starfi. Netla – Veftímarit um uppeldi og menntun. Sótt af http://netla.hi.is/?p=4287 Trausti Þorsteinsson, Amalía Björnsdóttir. (2016). Stjórnun og fagleg forysta í grunnskólum. Stjórnmál og stjórnsýsla, 12(2), 487-490. doi:10.13177/irpa.a.2016.12.2.14

Trausti Þorsteinsson, Amalía Björnsdóttir. (2016). Stjórnun og fagleg forysta í grunnskólum. Stjórnmál og stjórnsýsla, 12(2), 487-490. doi:10.13177/irpa.a.2016.12.2.14

Skildu eftir svar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.